Een ontwerp dat zijn tijd ver vooruit lijkt
Het interbellum is de periode tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog (1918-1939). Het was een tijd waarin Europa ingrijpend veranderde. Niet alleen op maatschappelijk en economisch gebied, maar ook binnen kunst, architectuur en toegepaste kunst ontstond een geheel nieuwe manier van ontwerpen. Decoratie maakte langzaam plaats voor eenvoud, geometrie, functionaliteit en evenwicht.
Ook binnen de sieradenwereld voltrok zich deze ontwikkeling.
Deze Duitse broche vormt daarvan een fraai voorbeeld.
Op het eerste gezicht oogt zij verrassend modern. Sterker nog, wanneer je deze broche zonder enige voorkennis zou bekijken, is de kans groot dat je haar veel jonger zou dateren. Een ontwerp uit de jaren zeventig? Of misschien zelfs een hedendaags modernistisch sieraad?
Toch praten we over een broche die inmiddels ruim honderd jaar oud is.
Dat is precies wat dit object zo bijzonder maakt.
Noem het gerust een voorbeeld van structureel tijdloos design. Niet vanwege rijke decoratie of modegevoelige details, maar juist door de eenvoudige basisvormen, de uitgebalanceerde symmetrie en het beperkte materiaalgebruik.
Het ontwerp probeert niet te imponeren.
Het probeert niet te verleiden.
Het klopt.
Juist daardoor heeft deze broche de tand des tijds uitzonderlijk goed doorstaan.
De vormgeving is sober en zal zeker niet iedereen aanspreken. Veel mensen kijken bij een sieraad vooral naar vragen als:
- Is het goud of zilver?
- Glimt het mooi?
- Past het bij mijn outfit?
- Wat is de waarde?
- Kan ik er winst op maken?
Dat zijn logische vragen.
Persoonlijk kijk ik graag een stap verder. Juist de combinatie van ontwerp, materiaalgebruik, techniek, historische context en esthetische kwaliteit maakt een object voor mij werkelijk interessant.
Duitsland, het interbellum en het Bauhaus
Hoewel niet ieder Duits sieraad uit deze periode rechtstreeks aan het Bauhaus kan worden gekoppeld, is de invloed van deze ontwerpfilosofie duidelijk zichtbaar.
Het in 1919 opgerichte Bauhaus brak radicaal met de overvloedige decoratie uit de negentiende eeuw. Functionaliteit, eenvoud, geometrie en eerlijk materiaalgebruik kwamen centraal te staan. Een object hoefde niet uitbundig te zijn om mooi te zijn. Integendeel: juist een goed uitgebalanceerd ontwerp werd gezien als de hoogste vorm van vakmanschap.
Die gedachte vinden we ook terug in veel Duitse sieraden uit het vroege interbellum.
Niet de hoeveelheid versiering bepaalt de kwaliteit, maar de verhouding tussen vorm, materiaal en techniek.
Juist daarom oogt deze broche ook ruim een eeuw later nog verrassend eigentijds.
835 zilver en hematiet
Deze broche is uitgevoerd in 835 zilver en bezet met twee cabochon geslepen hematieten.
Het zilvergehalte van 835/1000 is typisch voor Duitsland en werd daar veel toegepast tussen circa 1900 en het begin van de jaren dertig. Terwijl in landen als Engeland en Nederland sterling zilver (925) de norm was, bleef 835 zilver in Duitsland lange tijd het meest gebruikte gehalte voor sieraden en gebruiksvoorwerpen.
De combinatie met hematiet versterkt het ingetogen karakter van de broche.
Hematiet bezit een diepe staalgrijze glans die prachtig contrasteert met het zilver, zonder dat het ontwerp druk wordt. De steen werd in deze periode gewaardeerd vanwege zijn sobere, bijna industriële uitstraling en sloot uitstekend aan bij de veranderende smaak na de Eerste Wereldoorlog.
De overgang naar modernistisch sieraadontwerp
Deze broche laat mooi zien hoe de vormgeving in deze periode veranderde.
Waar de Jugendstil nog werd gekenmerkt door bloemmotieven, organische lijnen en decoratieve overvloed, zien we hier een duidelijke verschuiving naar een veel strakker en geometrischer vormidioom.
De broche bestaat uit een herhalend cirkelmotief waarin twee grotere hematieten het visuele zwaartepunt vormen.
De open structuur zorgt voor lichtheid.
De stenen brengen rust en evenwicht.
Hoewel het ontwerp raakvlakken heeft met de vroege Art Deco, mist het bewust de luxe en uitbundigheid die de latere Art Deco zo kenmerkt.
Juist die terughoudendheid maakt het ontwerp zo sterk.
Techniek en afwerking
De broche is volledig handgemaakt.
De afzonderlijke cirkelelementen zijn gevormd uit zilverdraad en zorgvuldig aan elkaar gesoldeerd. De hematieten zijn geplaatst in afzonderlijke zettingen met aangezette pootjes, een techniek die nauwkeurig vakmanschap vereist vanwege de brosheid van het materiaal.
Ook de sluiting is karakteristiek voor de periode.
Het betreft een opgebouwde buisvangsluiting zonder veiligheidsslot, zoals die vooral voorkomt bij Duitse sieraden van vóór het midden van de jaren dertig.
De sluiting is origineel en functioneert nog uitstekend, wat positief bijdraagt aan de authenticiteit van het object.
Datering
Op basis van:
- het gebruik van 835 zilver;
- de toepassing van hematiet;
- de geometrische vormgeving;
- de volledig handgemaakte constructie;
- en het type sluiting;
kan deze broche overtuigend worden gedateerd in het vroege interbellum, waarschijnlijk tussen circa 1915 en 1930.
Zeldzaamheid en waardering
Is dit soort zilverwerk zeldzaam?
Nee, niet extreem zeldzaam.
Toch wordt het steeds lastiger om dergelijke broches in originele en technisch goede staat te vinden.
Veel exemplaren zijn in de loop van de tijd omgesmolten vanwege hun zilverwaarde of beschadigd geraakt door loszittende stenen, reparaties of defecte sluitingen.
Complete en technisch gave exemplaren zijn daardoor duidelijk minder algemeen geworden.
Maar originaliteit alleen zegt niet alles.
Persoonlijk vind ik ontwerpkwaliteit minstens zo belangrijk.
Een object kan volledig origineel zijn en toch esthetisch weinig overtuigen.
Omgekeerd kan een relatief veelvoorkomend object juist uitblinken door zijn compositie, proporties en materiaalgebruik.
Deze broche is geen museaal topstuk en ook geen uniek exemplaar.
Toch onderscheidt zij zich wat mij betreft duidelijk binnen haar categorie door:
- het symmetrische en evenwichtige ontwerp;
- de harmonieuze proporties;
- de originele zetting en sluiting;
- de hoge mate van stijlzuiverheid;
- en een vormgeving die ook ruim honderd jaar later nauwelijks gedateerd aandoet.
Juist die combinatie maakt deze broche bovengemiddeld binnen haar categorie.
Waarom juist deze broche?
Ik ben dan ook bijzonder blij met deze aankoop!
Een sieraad waarbij ontwerp, techniek, materiaalgebruik en historische context zo overtuigend samenkomen, kom je aanzienlijk minder vaak tegen.
Is bovenstaande mooi verkooppraat?
Mwa… eigenlijk niet.
Integendeel.
Ik probeer vooral uit te leggen waarom juist deze broche mij aanspreekt.
Niet omdat zij uitzonderlijk zeldzaam is, maar omdat zij laat zien dat goed ontwerp de tand des tijds kan doorstaan.
Een ontwerp dat ruim honderd jaar geleden is ontstaan en vandaag de dag nog steeds modern oogt, verdient wat mij betreft aandacht. Dat zegt namelijk iets over de kwaliteit van de ontwerper én over de tijdloosheid van de gekozen vormgeving.
Sommige objecten koop je om weer door te verkopen.
Andere verdienen simpelweg een plaats in de eigen collectie.
Deze Duitse interbellum-broche behoort voor mij tot die laatste categorie.
Voorlopig is verkoop dan ook niet aan de orde.
