Een eeuwenoud schrijfinstrument dat nog altijd weet te fascineren

Wie voor het eerst een glaspen ziet, denkt vaak aan een modern designobject of een decoratief souvenir.

Toch kent de glaspen een veel langere geschiedenis dan veel mensen vermoeden. Al ruim anderhalve eeuw worden glaspennen gebruikt door kalligrafen, kunstenaars, tekenaars en liefhebbers van traditioneel schrijfgerei.

Hoewel de vulpen en later de balpen de glaspen grotendeels hebben verdrongen, heeft zij haar aantrekkingskracht nooit verloren.

Persoonlijk ben ik al jarenlang liefhebber van glaspennen. Niet omdat zij sneller of praktischer schrijven dan moderne pennen, maar juist omdat zij je dwingen om rustiger en bewuster te werken.

Misschien is dat wel hun grootste charme.

Wat is een glaspen?

Een glaspen is volledig vervaardigd uit glas en bezit een spiraalvormige schrijfpunt.

In tegenstelling tot een vulpen bevat een glaspen geen inktreservoir. De inkt wordt vastgehouden tussen de fijne spiraalvormige groeven in de punt. Daardoor kan verrassend lang worden geschreven voordat de pen opnieuw in de inkt moet worden gedoopt.

Na gebruik wordt de punt eenvoudig afgespoeld met water.

Juist die eenvoud maakt de glaspen bijzonder.

Geen cartridges.

Geen ingewikkelde vulmechanismen.

Geen onderhoud aan interne onderdelen.

Alleen glas, inkt en papier.

Een korte geschiedenis

Hoewel de oorsprong van de glaspen niet met volledige zekerheid is vast te stellen, verschenen de eerste exemplaren vermoedelijk aan het einde van de achttiende eeuw.

Vooral gedurende de negentiende eeuw nam de populariteit sterk toe.

In glasregio’s als Thüringen (Duitsland), Bohemen (het huidige Tsjechië) en delen van Italië ontstonden gespecialiseerde glasateliers waar glaspennen met de hand werden vervaardigd.

Deze regio’s stonden al eeuwen bekend om hun hoogwaardige glasproductie en beschikten over de kennis om uiterst fijne glazen schrijfpunten te vervaardigen.

Een belangrijk voordeel ten opzichte van de ganzenveer was dat een glaspen niet voortdurend opnieuw hoefde te worden aangesneden.

Bovendien kon de spiraalvormige punt verrassend veel inkt vasthouden.

Met de komst van de vulpen aan het einde van de negentiende eeuw en later de balpen verloor de glaspen haar positie als dagelijks schrijfinstrument.

Toch verdween zij nooit helemaal.

Kalligrafen, illustratoren, kunstenaars en liefhebbers van traditioneel schrijfgerei bleven haar waarderen vanwege de bijzondere schrijfervaring.

Een andere manier van schrijven

Schrijven met een glaspen vraagt een andere benadering dan schrijven met een balpen.

De pen glijdt vrijwel zonder weerstand over het papier.

Veel druk uitoefenen is niet nodig.

Sterker nog: teveel druk vergroot de kans op beschadiging van de glazen punt.

Daardoor dwingt een glaspen de gebruiker automatisch om rustiger en gecontroleerder te schrijven.

Juist daarom wordt de glaspen nog altijd veel gebruikt voor:

• kalligrafie;
• illustraties;
• schetsen;
• handgeschreven kaarten;
• nauwkeurig lijnwerk;
• en artistieke toepassingen.

Veel gebruikers ervaren schrijven met een glaspen bovendien als verrassend ontspannend.

Glaspennen binnen de lijstenmakerij

Ook binnen de lijstenmakerij kent de glaspen een praktische toepassing.

Persoonlijk gebruik ik haar onder andere voor het trekken van decoratieve lijnen op passe-partouts, bijvoorbeeld bij klassieke Franse passe-partouts.

Traditioneel wordt hiervoor vaak een trekpen gebruikt.
Hoewel dat historisch gezien de juiste keuze is, werk ik zelf veel prettiger met een glaspen.
De inkt vloeit mooi, de lijnen zijn strak en de pen ligt prettig in de hand.

Helaas zijn er tegenwoordig veel moderne lijstenmakers die voor een fineliner kiezen.
Daar is uiteraard niets mis mee, maar daarvoor ben je mijns inziens geen lijstenmaker voor geworden

Voor mij blijft werken met een glaspen een mooi stukje traditioneel vakmanschap dat uitstekend past bij ambachtelijk inlijsten.

Vakmanschap uit Thüringen

Mijn interesse in de glaspennen van Lichtenheldt Glas ontstond eigenlijk heel toevallig.

Enkele jaren geleden kocht ik een handgemaakte glazen karaf uit hetzelfde glasatelier.

Op het eerste gezicht leek het een vrij eenvoudige karaf.
Hoe langer ik er echter naar keek, hoe meer details begonnen op te vallen.

Vrijwel de gehele karaf, met uitzondering van het handvat, bleek uit één stuk glas te zijn vervaardigd.
Dat vraagt een uitzonderlijke beheersing van het materiaal.

Ook de rode glasdraden lopen opvallend strak door het object heen.
Er zijn geen zichtbare correcties of onderbrekingen.

Het handvat vormt misschien wel het mooiste detail.
Het is slechts aan de bovenzijde bevestigd en rust onderaan los, maar strak tegen het glas.

Toch voelt het verrassend stevig aan.
Juist dat soort subtiele constructies verraadt de hand van een ervaren glasblazer.

Die karaf maakte zoveel indruk dat ik nieuwsgierig werd naar het overige werk van Lichtenheldt.
Zo kwam ik uiteindelijk terecht bij hun glaspennen en heb ik 2 Lichtenheldt glaspannen aan de collectie toegevoegd.

Waarom kiezen voor een ambachtelijk gemaakte glaspen?

Glaspennen zijn tegenwoordig op veel plaatsen verkrijgbaar.

Van goedkope massaproductie tot volledig met de hand vervaardigde exemplaren.

Persoonlijk geef ik de voorkeur aan een glasatelier dat zich jarenlang heeft bewezen.

Niet omdat een goedkope glaspen per definitie slecht schrijft.

Maar omdat vakmanschap vaak zichtbaar wordt in de afwerking, de balans van de pen, de kwaliteit van het glas en de duurzaamheid.

Hetzelfde geldt overigens voor inkt.

Ook daarin bestaan grote kwaliteitsverschillen.

Een goede pen verdient een goede inkt.

Onderhoud

Een glaspen vraagt verrassend weinig onderhoud.

Na gebruik wordt de punt eenvoudig afgespoeld met schoon water en voorzichtig afgedroogd.

Daardoor kan dezelfde pen jarenlang probleemloos worden gebruikt.

Wel blijft het uiteraard glas.

Een val op een harde vloer betekent in de meeste gevallen het einde van de pen.

Meer dan alleen een schrijfinstrument

Een glaspen is misschien niet de meest praktische pen die er bestaat.

Een balpen schrijft sneller.

Een vulpen hoeft minder vaak in de inkt te worden gedoopt.

Toch bezitten glaspennen iets wat moderne schrijfinstrumenten grotendeels zijn kwijtgeraakt.

Aandacht.

Een glaspen nodigt uit om rustiger te schrijven.

Bewuster te werken.

En opnieuw plezier te beleven aan iets wat tegenwoordig vaak als vanzelfsprekend wordt beschouwd.

Misschien is dat wel de grootste kracht van de glaspen.

Niet dat zij beter schrijft.

Maar dat zij je uitnodigt om even de tijd te nemen.

En juist dat past wat mij betreft uitstekend binnen een wereld waarin ambacht, vakmanschap en aandacht steeds zeldzamer worden.

Specificaties

Materiaal: Glas

Werkingsprincipe: Inkt wordt vastgehouden in spiraalvormige groeven.

Toepassingen:

• schrijven;
• kalligrafie;
• illustraties;
• lijnwerk;
• Franse passe-partouts;
• artistieke toepassingen.

Voordelen:

• eenvoudig schoon te maken;
• geschikt voor vrijwel iedere inkt;
• lange levensduur bij zorgvuldig gebruik;
• bijzondere schrijfervaring.

Nadelen:

• breekbaar;
• regelmatig opnieuw in de inkt dopen;
• vraagt enige oefening.

Persoonlijke noot

Mijn eerste glaspen kocht ik niet omdat ik een verzamelaar van schrijfgerei ben.

Ik zocht simpelweg een goed hulpmiddel voor het trekken van lijnen op passe-partouts.

In de loop der jaren ben ik de glaspen echter steeds meer gaan waarderen.

Niet alleen als gereedschap, maar ook als een klein stukje glasambacht.

Misschien is dat wel wat mij zo aanspreekt aan dit soort voorwerpen.

Ze doen precies waarvoor ze ooit zijn ontworpen.

Niet meer, maar zeker ook niet minder