Verschillende UV-reacties binnen één historisch glasobject
Historische glasobjecten bestaan niet altijd uit één glasmassa. Bij dit object zijn de kleurloze kelk en de paarse voet afzonderlijk vervaardigd en tijdens het productieproces samengevoegd. Juist daardoor vormt deze coupe een interessant praktijkvoorbeeld voor onderzoek met ultraviolet licht.
Onder normaal daglicht is duidelijk zichtbaar dat de kelk kleurloos is, terwijl de voet een diepe paarse kleur heeft. Onder ultraviolet licht ontstaat echter een geheel ander beeld.
Zowel de kleurloze kelk als de paarse voet fluoresceren groen.
Opvallend is dat de paarse voet een duidelijk sterkere fluorescentie vertoont dan de kleurloze kelk.
Daglichtkleur en fluorescentie zijn verschillende eigenschappen
Veel mensen verwachten dat de zichtbare kleur van glas bepaalt hoe een object onder ultraviolet licht reageert.
Dat is niet het geval.
De paarse kleur van de voet wordt veroorzaakt door kleurstoffen die tijdens de productie aan het glas zijn toegevoegd. De groene fluorescentie onder ultraviolet licht wordt echter veroorzaakt door eigenschappen van het glas zelf.
Daardoor kunnen zowel kleurloos als paars glas een vergelijkbare groene fluorescentie vertonen.
Mangaan in historisch glas
De groene fluorescentie van zowel de kelk als de voet past goed bij historisch glas waarin mangaan is toegepast.
Mangaan werd vanaf het einde van de negentiende eeuw veel gebruikt als ontkleuringsmiddel om de natuurlijke groenige verkleuring van glas, veroorzaakt door ijzerverontreinigingen, te neutraliseren. Hierdoor ontstond helderder en kleurlozer glas.
Bij andere glasrecepturen kon mangaan tevens bijdragen aan een roze, amethist- of paarsachtige glaskleur.
Onder langgolvig ultraviolet licht (circa 365 nm) kan mangaan een karakteristieke groene fluorescentie veroorzaken. De UV-reactie van dit object sluit daar goed bij aan.
Waarom fluoresceert de voet sterker?
Hoewel zowel de kleurloze kelk als de paarse voet groen fluoresceren, is de fluorescentie van de voet duidelijk krachtiger.
Daarvoor kunnen verschillende verklaringen bestaan.
De kelk en de voet zijn afzonderlijk vervaardigd en kunnen daardoor een verschillende glasreceptuur hebben gekregen. Daarnaast spelen ook de dikte van het glas, de vorm van het object en de wijze waarop ultraviolet licht door het glas wordt verspreid een rol bij de uiteindelijke intensiteit van de fluorescentie.
Op basis van UV-onderzoek alleen kan daarom niet met zekerheid worden vastgesteld waardoor het verschil precies wordt veroorzaakt.
Een object met twee glasrecepturen
Deze coupe laat zien dat verschillende onderdelen van één glasobject zich onder ultraviolet licht verschillend kunnen gedragen.
Hoewel beide delen groen fluoresceren, is de intensiteit niet gelijk.
Dat maakt dit object bijzonder geschikt als praktijkvoorbeeld binnen materiaalonderzoek met ultraviolet licht. Het laat zien dat niet alleen verschillende objecten, maar ook verschillende onderdelen van één object waardevolle informatie kunnen geven over de toegepaste materialen en productietechniek.
Groen betekent niet automatisch uraniumglas
Een groene fluorescentie wordt regelmatig direct geassocieerd met uraniumglas.
Dat is echter niet altijd juist.
Ook historisch mangaanhoudend glas kan onder ultraviolet licht een duidelijke groene fluorescentie vertonen. Een groene UV-reactie vormt daarom op zichzelf geen bewijs voor uranium.
Voor een betrouwbare beoordeling dienen ook de ouderdom, productiewijze, vormgeving en overige materiaaleigenschappen van het object te worden meegenomen.
Waarom ultraviolet licht zo waardevol is
Ultraviolet licht maakt eigenschappen zichtbaar die onder normaal daglicht verborgen blijven.
Bij historisch glas kan UV onder andere aanwijzingen geven over:
- toegepaste kleurstoffen;
- ontkleuringsmiddelen zoals mangaan;
- verschillen tussen afzonderlijke glasdelen;
- restauraties;
- verlijmingen;
- reparaties;
- latere toevoegingen.
Juist daarom vormt ultraviolet licht een waardevol hulpmiddel voor verzamelaars, restauratoren en onderzoekers.
Praktijkwaarneming
Bij deze coupe zijn de kleurloze kelk en de paarse voet afzonderlijk vervaardigd en vervolgens samengevoegd. Onder ultraviolet licht fluoresceren beide delen groen, terwijl de paarse voet duidelijk sterker reageert dan de kleurloze kelk.
Hierdoor vormt dit object een leerzaam praktijkvoorbeeld van verschillen in fluorescentie binnen één historisch glasobject.
UV-profiel
Object: Glazen coupe met kleurloze kelk en paarse voet
Datering: vermoedelijk eerste helft 20e eeuw
Materiaal: Geblazen glas, samengesteld uit afzonderlijk vervaardigde glasdelen
Waarschijnlijke samenstelling: Historisch mangaanhoudend glas
UV-reactie: Zowel de kelk als de voet fluoresceren groen onder langgolvig ultraviolet licht (365 nm). De paarse voet vertoont een duidelijk sterkere fluorescentie dan de kleurloze kelk.
Bijzonderheid: Praktijkvoorbeeld waarin twee afzonderlijk vervaardigde glasdelen binnen één object een verschillende intensiteit van groene fluorescentie vertonen.