Waarom een paars glazen vaasje groen fluoresceert
Op het eerste gezicht lijkt dit vaasje weinig bijzonder. Bij normaal daglicht heeft het glas een diepe paars-violette kleur met een fraaie transparantie. Wie het object echter onder ultraviolet licht bekijkt, ziet een verrassend verschijnsel.
Het gehele vaasje begint namelijk helder groen te fluoresceren.
Juist dat maakt dit object interessant. Veel mensen verwachten dat paars glas ook paars of rood zal reageren onder UV, maar de werkelijkheid is aanzienlijk complexer.
Daglichtkleur en UV-reactie zijn niet hetzelfde
Een veelvoorkomend misverstand is dat de zichtbare kleur van glas bepaalt welke kleur onder ultraviolet licht zichtbaar wordt.
Dat is niet het geval.
De paarse kleur die wij onder normaal licht zien, wordt veroorzaakt door kleurstoffen die tijdens de productie aan het glas zijn toegevoegd. De fluorescentie onder ultraviolet licht wordt echter veroorzaakt door geheel andere eigenschappen van het glas.
Daardoor kan een paars glazen object probleemloos groen fluoresceren.
Mangaan in historisch glas
De heldergroene fluorescentie van dit vaasje past uitstekend bij historisch glas waarin mangaan is toegepast.
Vanaf het einde van de negentiende eeuw werd mangaan veel gebruikt als zogenoemd ontkleuringsmiddel. Glas bevat van nature vaak kleine hoeveelheden ijzer, waardoor het een lichtgroene tint krijgt. Door mangaan toe te voegen kon deze groene zweem grotendeels worden geneutraliseerd, waardoor een veel helderder en kleurlozer glas ontstond.
Bij hogere concentraties kon mangaan echter ook bewust worden gebruikt om glas een roze, amethist- of paarsachtige kleur te geven.
Juist daardoor kan mangaan voorkomen in zowel kleurloos als paars glas.
Onder langgolvig ultraviolet licht (circa 365 nm) kan mangaan een karakteristieke groene fluorescentie veroorzaken. De UV-reactie van dit vaasje sluit daar uitstekend bij aan.
Waarom is dit vaasje paars?
Dat het glas onder daglicht paars oogt en onder ultraviolet licht groen fluoresceert, lijkt op het eerste gezicht tegenstrijdig.
Toch zijn dit twee volledig verschillende eigenschappen.
De paarse kleur ontstaat door de kleurstoffen die tijdens de productie aan het glas zijn toegevoegd. De groene fluorescentie wordt veroorzaakt door de reactie van bestanddelen in het glas op ultraviolet licht.
Dit object laat daarmee mooi zien dat de zichtbare kleur van een glasobject niets zegt over de kleur van de fluorescentie.
Betekent groen altijd mangaan?
Nee.
Hoewel de UV-reactie van dit vaasje uitstekend past bij mangaanhoudend glas, vormt ultraviolet licht op zichzelf geen sluitend bewijs voor de exacte chemische samenstelling.
Ook andere factoren kunnen invloed hebben op de uiteindelijke fluorescentie. UV dient daarom vooral als een waardevol hulpmiddel bij materiaalonderzoek en niet als enige methode om glas te identificeren.
Wanneer de UV-reactie wordt gecombineerd met de ouderdom, productiewijze en uiterlijke kenmerken van het object, ontstaat vaak een veel betrouwbaarder beeld.
Mangaan of uranium?
Een groene fluorescentie wordt regelmatig direct in verband gebracht met uraniumglas.
Dat is begrijpelijk, maar niet altijd juist.
Ook historisch mangaanhoudend glas kan onder ultraviolet licht een duidelijke groene fluorescentie vertonen. De aanwezigheid van een groene UV-reactie betekent daarom niet automatisch dat sprake is van uraniumglas.
Een juiste beoordeling vraagt altijd om meerdere waarnemingen, waarbij naast ultraviolet licht ook wordt gekeken naar de vormgeving, productietechniek, herkomst en overige materiaaleigenschappen.
Een interessante observatie
Opvallend is dat het gehele vaasje vrijwel egaal groen fluoresceert.
De reactie is niet beperkt tot één plaats of een oppervlakkige laag, maar is zichtbaar over vrijwel het volledige object.
Dat wijst erop dat de UV-reactie afkomstig is uit de glasmassa zelf en niet wordt veroorzaakt door een oppervlakkige behandeling of coating.
Juist daardoor vormt dit vaasje een fraai praktijkvoorbeeld van historisch mangaanhoudend glas.
Waarom ultraviolet zo waardevol is
Ultraviolet licht maakt eigenschappen zichtbaar die onder normaal daglicht verborgen blijven.
Bij historisch glas kan UV onder meer aanwijzingen geven over:
- toegepaste kleurstoffen;
- ontkleuringsmiddelen zoals mangaan;
- latere restauraties;
- verlijmingen;
- materiaalverschillen;
- reparaties.
Daarmee vormt ultraviolet licht een belangrijk aanvullend hulpmiddel voor verzamelaars, restauratoren en onderzoekers.
Wist u dat?
Mangaan werd oorspronkelijk vooral gebruikt om de natuurlijke groenige verkleuring van glas te neutraliseren.
Bij hogere concentraties kon hetzelfde mangaan echter juist worden toegepast om glas een roze tot paarse kleur te geven.
Daardoor kan zowel kleurloos als paars glas mangaan bevatten en onder ultraviolet licht een vergelijkbare groene fluorescentie vertonen.
UV-profiel
Object: Paars glazen vaasje
Datering: vermoedelijk eerste helft 20e eeuw
Materiaal: geblazen glas
Waarschijnlijke samenstelling: historisch mangaanhoudend glas
UV-reactie: heldergroene fluorescentie onder langgolvig ultraviolet licht (365 nm)
Bijzonderheid: een fraai praktijkvoorbeeld dat laat zien dat de zichtbare paarse kleur van glas niet bepalend is voor de fluorescentie onder UV en dat groen fluorescerend glas niet automatisch uraniumglas is.
