Wanneer glas letterlijk tot leven komt
Wie voor het eerst cadmiumglas onder ultraviolet licht ziet, begrijpt direct waarom zoveel verzamelaars, restauratoren en glasliefhebbers enthousiast zijn over blacklight.
Onder normaal daglicht oogt de fles als een fraaie oranje-rode glazen fles. Op zichzelf is daar al weinig op aan te merken.
Maar zodra het object wordt belicht met een goede 365 nm UV-A-lamp, verandert het karakter van het glas volledig.
Het glas lijkt van binnenuit op te lichten.
Een warme goudgele tot oranje fluorescentie vult het object, terwijl de dieprode kleur behouden blijft. Het resultaat is een bijzonder kleurenspel dat onder normaal daglicht volledig verborgen blijft.
Juist dát maakt ultraviolet licht zo fascinerend.
Niet omdat het een object mooier maakt.
Maar omdat het eigenschappen zichtbaar maakt die anders verborgen zouden blijven.
Wat is cadmiumglas?
Cadmiumglas is glas waaraan tijdens de productie cadmiumverbindingen zijn toegevoegd om krachtige kleuren te verkrijgen.
Vooral cadmiumsulfide (CdS) en cadmiumselenide (CdSe) werden vanaf het begin van de twintigste eeuw veel toegepast voor het produceren van gele, oranje en dieprode glaskleuren.
Deze verbindingen maakten kleuren mogelijk die met veel andere kleurstoffen nauwelijks bereikbaar waren.
Naast de karakteristieke kleur vertonen veel van deze glazen objecten ook een opvallende fluorescentie wanneer zij worden onderzocht met langegolf ultraviolet licht.
Bent u benieuwd naar cadmiumsulfide? Kijk op Cadmiumsulfide (CdS) halsketting onder UV
Waarom fluoresceert cadmiumglas?
Wanneer ultraviolet licht het glas bereikt, nemen bepaalde verbindingen in het glas tijdelijk energie op.
Vrijwel direct daarna wordt een deel van deze energie weer uitgezonden als zichtbaar licht.
Dat verschijnsel noemen we fluorescentie.
Niet het UV-licht zelf zien we, maar de reactie van het glas.
Bij cadmiumglas ontstaat onder een 365 nm UV-A-lamp vaak een warme geel-, goudgele of oranje fluorescentie.
Het lijkt alsof het object van binnenuit wordt verlicht.
Juist dat maakt cadmiumglas onder UV zo spectaculair.
Niet ieder stuk cadmiumglas reageert hetzelfde
Een belangrijk punt is dat geen twee objecten exact gelijk reageren.
De uiteindelijke fluorescentie is afhankelijk van verschillende factoren, waaronder:
- de gebruikte glasreceptuur;
- de hoeveelheid cadmium;
- eventuele toevoegingen van selenium of andere kleurstoffen;
- de productiemethode;
- de dikte van het glas;
- en de gebruikte UV-golflengte.
Sommige objecten fluoresceren zeer fel.
Andere slechts subtiel.
Dat maakt ieder object eigenlijk weer uniek.
Cadmiumglas is geen uraniumglas
Een veelgemaakte vergissing is dat iedere fluorescerende glazen vaas of fles automatisch uraniumglas zou zijn.
Dat is onjuist.
Ook cadmiumglas kan onder ultraviolet licht zeer sterk fluoresceren.
Het verschil zit vooral in de kleur.
Waar uraniumglas meestal een opvallende groen-gele fluorescentie laat zien, vertoont cadmiumglas doorgaans een warme goudgele, oranje of geelrode gloed.
Voor verzamelaars is dat een belangrijk onderscheid.
Een hulpmiddel bij identificatie
Voor verzamelaars en onderzoekers is ultraviolet licht veel meer dan een leuke eigenschap.
Het vormt een waardevol hulpmiddel bij het onderzoeken van glas.
Een positieve fluorescentie betekent echter niet automatisch dat een object daadwerkelijk uit cadmiumglas bestaat.
Evenmin sluit het ontbreken van fluorescentie cadmium volledig uit.
Een betrouwbare beoordeling ontstaat pas wanneer meerdere kenmerken gezamenlijk worden onderzocht, zoals:
- kleur;
- gewicht;
- glasstructuur;
- productietechniek;
- slijpsporen;
- gietnaden;
- herkomst;
- datering;
- en de reactie onder ultraviolet licht.
UV vormt dus een belangrijk hulpmiddel, maar zelden het volledige antwoord.
Veiligheid
Cadmium is een zwaar metaal.
Dat klinkt misschien zorgwekkend, maar bij intact cadmiumglas is het cadmium gebonden in de glasmassa.
Bij normaal gebruik levert dat doorgaans geen noemenswaardig risico op.
Wel is het verstandig beschadigd glas niet te slijpen of te bewerken, omdat daarbij glasstof kan vrijkomen.
De fles op de foto’s
De afgebeelde fles vormt een mooi praktijkvoorbeeld.
Onder normaal daglicht valt vooral de warme oranje-rode kleur op.
Een fraaie oude glazen fles.
Onder ultraviolet licht verandert het object echter volledig van karakter.
Van binnenuit ontstaat een krachtige goudgele fluorescentie, terwijl de diepere rode delen zichtbaar blijven.
Daardoor ontstaat een bijzonder kleurverloop dat onder normaal licht volledig verborgen blijft.
Juist zulke momenten maken ultraviolet licht voor mij zo fascinerend.
Wanneer een ogenschijnlijk gewone glazen fles onder UV ineens een compleet ander verhaal vertelt, besef je hoeveel informatie normaal gesproken verborgen blijft.
Waarom ultraviolet licht zo waardevol is
Voor veel mensen is ultraviolet licht vooral een leuke gimmick.
Voor mij is het één van de meest waardevolle onderzoeksmiddelen die er bestaan.
Niet omdat UV alle antwoorden geeft.
Integendeel.
Maar omdat het vragen zichtbaar maakt die je onder normaal daglicht eenvoudigweg niet kunt stellen.
Is een restauratie uitgevoerd?
Zijn verschillende glassoorten gebruikt?
Bevat het glas bijzondere kleurstoffen?
Is een object volledig origineel?
UV geeft niet altijd het antwoord.
Maar het helpt wel om beter te kijken.
En misschien is dát wel de grootste kracht van ultraviolet licht.
UV-profiel
Materiaal: Persglas
Kleur bij daglicht: Oranje-rood
UV-reactie (365 nm): Sterke goudgele tot oranje fluorescentie
Waarschijnlijke oorzaak: Cadmiumhoudende kleurstoffen in de glasmassa
Onderzoekswaarde: Hoog
Belangrijk: UV-fluorescentie vormt een waardevolle aanwijzing, maar is op zichzelf geen sluitend bewijs voor de aanwezigheid van cadmium. Ook kleur, constructie, productietechniek en andere materiaalkenmerken moeten altijd worden meegewogen.
