In navolging van Vondsten deel 19 – Skoander.com, het vervolg op het partijtje broches wat ik had ingekocht.
Nu gaan we weer eens terug in de tijd: naar het interbellum
Een Duitse zilveren broche uit het vroege interbellum, Heimat- en Reformstijl ca. 1915 – 1925
Wanneer over sieraden uit het begin van de 20e eeuw wordt geschreven, gaat de aandacht vaak uit naar Jugendstil of naar het radicale modernisme van Bauhaus.
Daartussen bevindt zich echter een minder opvallende, maar inhoudelijk zeer betekenisvolle categorie: regionaal en ambachtelijk zilver uit de Heimat- en Reformbeweging, ontstaan in de overgang van vóór naar ná de Eerste Wereldoorlog.
De Duitse broche van 800/1000 zilver is een representatief voorbeeld van dit vroege interbellum-fenomeen
Materiaal en uitvoering
De broche is vervaardigd uit 800 zilver, een gehalte dat in Duitsland en Oostenrijk de standaard was voor sieraden in de eerste decennia van de 20e eeuw.
De broche bestaat uit een massieve, licht golvende zilveren strip, handmatig afgewerkt.
De vorm is bewust eenvoudig en niet volledig strak, wat wijst op ambachtelijke productie in plaats van fabrieksmatige seriewerk.
De decoratie is koud ingeslagen en bestaat uit:
– kruisende lijnen (X-motieven)
– kleine, regelmatig geplaatste puntcirkels
Deze ponsdecoratie is technisch eenvoudig, maar vraagt controle en ervaring.
Het resultaat is een rustig, ritmisch oppervlak zonder ornament om het ornament.
Speldconstructie en datering
De achterzijde toont een tubulaire scharnierconstructie met een rechte speld, zonder veiligheidsmechanisme.
Dit type sluiting komt vooral voor bij sieraden uit de periode ca. 1905–1925 en wordt zeldzamer in de latere jaren van het interbellum, wanneer industriëlere sluitingen gangbaar worden.
In combinatie met:
– het zilvergehalte
– de handmatige afwerking
– het ontbreken van modernistische radicaliteit
kan de broche overtuigend worden gedateerd in de periode ca. 1915–1925.
Hoewel het ontwerp mogelijk nog vóór 1918 is ontstaan, valt het object qua gebruik, stijl en context binnen het vroege interbellum.
Stijlmatige duiding: Heimat en Reform stijl
De broche is geen Jugendstil:
geen florale motieven, geen zwierige lijnen, geen symbolische beeldtaal
Evenmin is zij modernistisch in Bauhaus-zin, daarvoor is de vorm te ambachtelijk en de decoratie te geworteld in regionale traditie
De juiste plaats ligt binnen de Heimat- en Reformstijl, een stroming die rond 1900 ontstond en in het vroege interbellum breed werd gedragen.
Kenmerkend zijn:
geometrische, herhaalde patronen, verwijzingen naar textiel-, borduur- en volkskunstmotieven, sober materiaalgebruik, zichtbare handarbeid.
De decoratie van deze broche lijkt ontleend aan volkskunst, maar is gestileerd en geabstraheerd.
Dit sluit nauw aan bij de Reformgedachte: niet terug naar het verleden, maar traditie herformuleren in een eigentijdse, sobere vorm.
Historische context: vroeg interbellum
Na de Eerste Wereldoorlog ontstond in Duitsland een sterke behoefte aan:
eenvoud, betrouwbaarheid, regionale identiteit en ambacht als tegenwicht voor industrialisering
Binnen dit vroege interbellum (ca. 1918–mid jaren 1920) werden sieraden als deze broche gedragen als bewuste, ingetogen alternatieven voor luxe-objecten.
Ze waren niet elitair, maar ook geen goedkope massaproducten.
Hun waarde lag in degelijkheid, ideologie en vormdiscipline.
Plaats binnen een thematische collectie
Binnen een thematische collectie gericht op Heimat, Reform en vroeg interbellum functioneert deze broche als een contextueel sleutelobject.
Zij verbindt: volkskunst en modern denken, vooroorlogse ambachtstradities en interbellum-ideologie
regionale identiteit en esthetische soberheid
In combinatie met andere sobere zilveren objecten (gespen, haarspelden, broches zonder stenen of email) helpt dit type sieraad het verhaal van de overgangsperiode 1900–1930 inzichtelijk te maken.
Zeldzaamheid/waarde
Dit type broche is niet uniek, maar duidelijk minder courant dan gangbare Jugendstil-sieraden.
Het ontbreken van een meester- of atelierstempel is gebruikelijk voor regionaal Duits zilver uit deze periode en vormt geen bezwaar voor datering of authenticiteit. Deze broche is wél gemerkt met een stempel/meesterteken, maar ik kan hier vooralsnog niets over vinden.
De marktwaarde ligt gemiddeld rond de 60 euro, één en ander uiteraard afhankelijk van staat en presentatie
De betekenis van dit object ligt primair in inhoud, context en samenhang, niet in uitzonderlijke financiële waarde.
Eindconclusie
Deze Duitse broche van 800 zilver is een inhoudelijk sterk en goed te plaatsen voorbeeld van vroeg-interbellum zilverwerk binnen de Heimat- en Reformtraditie.
Ze toont hoe ambacht, soberheid en ideologie samenkwamen in de jaren direct rond en na de Eerste Wereldoorlog.
Geen uitgesproken pronkstuk, maar een eerlijk en representatief verzamelobject dat overtuigend past binnen een thematische collectie gericht op het vroege 20e-eeuwse Duitsland en de overgang van traditie naar moderniteit.