Papier ontzuren

Het ontzuren van papier is de methode om de ontsierende bruine verkleuring of bruine vlekken (beter bekend als “foxing”) uit het papier te halen.

Op de pagina Praktijkvoorbeelden vindt u een aantal uitgebreidere casussen, onder aan deze pagina vindt u diverse voor- en na foto’s van grafiek en tekeningen welke zijn ontzuurd danwel ontdaan zijn van waterschade.

Prijzen van de behandelingen
Over de prijzen van o.a. het ontzuren kan ik op voorhand vaak wel iets zinnigs zeggen.
Een en ander is bijv. afhankelijk van het soort grafiek, het soort papier, afmeting, druktechniek, is het werk opgeplakt of niet enz.

Soms is het wat lastiger om een prijs te noemen.
Ter idee: een zogeheten “chine collé” vergt nogal wat werk en kunde.
Een chine collé is een ets, echter niet op het reguliere dikke(re) etspapier gedrukt.
Een chine collé is een zéér fijn gemaakte ets welke op fijn papier gedrukt moet worden (afdrukken op dik papier zorgt ervoor dat alle details verdwijnen)
Een chine collé wordt dus afgedrukt op Japans (vloei)papier en het vloeipapier wordt op regulier, dik etspapier geplakt.
Hierdoor lijkt een chine colle op een reguliere ets.
Bij het ontzuren zal de lijmlaag van het papier van de chine collé loslaten en zal de gravure uit twee losse stukken papier: de chine colle en het papier waar de chine collé op geplakt was.
Dergelijk drukwerk zorgt voor aanzienlijk meer werk dan een reguliere ets.

Is ontzuren hetzelfde als papier bleken?!
In de volksmond wordt de term “papier bleken” of “(vergeelde) ets bleken” vaak gebruikt.
Een ets ontzuren is in principe hetzelfde als een ets bleken.
Ik gebruik de term “bleken” pertinent niet, de associatie met bijvoorbeeld bleekwater is eenvoudig te maken en juist die middelen gebruik ik niet.
Ook wordt het papier niet gebleekt, het papier behoudt met onze behandeling altijd de originele papierkleur, zoals het ook ((ooit) was.

Tot welk formaat papier kan ik laten ontzuren?
Skoander heeft diverse zuurbestendige bakken, van klein tot groot, tot de beschikking.
Grafiek zo klein als een postzegel tot een papiermaat van maar liefst ca. 100×120 cm is mogelijk.
De grootste bakken ten behoeve van het ontzuren heb ik speciaal op mijn specificaties laten maken.
Ook heb ik een zuurbestendige bak van ca. 50 x 200 cm, ideaal voor panorama grafiek.
Kortom: de meest voorkomende grafiek kunnen wij behandelen

Hoe wit wordt het papier?
Bij het ontzuurproces welke ik gebruik behoudt het papier, na ontzuren, altijd de originele papierkleur.

Er zijn (helaas veel) lieden welke middelen gebruiken die meer kwaad dan goed doen.
Te denken valt aan bleekwater, chloor, waterstofperoxide of zelfs V*nish (uw was witter dan wit) of een middel om botten te conserveren.
Deze methodes zorgen veelal véél te wit papier, vaak letterlijk zo wit als een A4 uit de printer…dat kan natuurlijk niet bij bijvoorbeeld een gravure uit bijvoorbeeld de 18e eeuw. Om te zorgen dat het té witte papier weer een “natuurlijker” kleur krijgt wordt het papier vaak door een bad met bijvoorbeeld thee of sepia vloeistof gehaald.

Al dat soort trucjes zijn niet van toepassing, het papier behoudt de originele kleur, net zo als toen het papier nieuw was.

Duur van het ontzuren
Hoe lang duurt een ontzuurproces?
Ook hier kan ik vooraf vrij weinig over zeggen…sommige grafiek is relatief vlot klaar, andere grafiek kan tot wel een maand of 4 duren voor het ontzuurproces klaar is.
Ga er van uit dat grafiek altijd wel zo’n 3 weken in beslag neemt, uitlopend tot ca. 4 maand of wellicht langer.

De risico’s van het ontzuren van papier
In de ca. 19 jaar dat ik mij met ontzuren bezig houd heb ik nog geen problemen mogen ervaren met problemen tijdens het ontzuurproces.
Het kan zijn dat er een vooraf bekend risico is zoals bijvoorbeeld broos/gescheurd papier óf handgekleurde grafiek.
In dat geval worden de risico’s besproken en kan ik óf de klant alsnog besluiten om niet door te gaan met het ontzuurproces.

Tekening ontzuren
Tekeningen zijn geen grafiek, toch is er veel mogelijk om bijvoorbeeld tekeningen te ontzuren.
Vraag gerust naar de mogelijkheden.

Hoe zit ’t met de signaturen??
Een kwestie waar menigeen zich druk om maakt: blijven de signaturen wel staan als het papier ontzuurd wordt??
Ja, de signaturen en eventuele titels/annotaties welke in potlood gezet zijn blijven gewoon staan.
Anderzijds zijn er signaturen welke met een pen zijn gezet, dit geeft geen garantie dat de signatuur blijft staan.
Als voorbeeld grafiek van Anne Huitema, deze zijn soms met een pen gesigneerd/getiteld en het is bekend dat deze signaturen niet bepaald goed tegen water kunnen en (gedeeltelijk) kunnen verdwijnen.

Zeefdrukken of kleurengrafiek, hoe zit ’t met de kleuren na het ontzuren?
Kleurenetsen, kleurenlitho’s, kleuren houtsnedes en al dat soort grafiek kan gewoon ontzuurd worden mét behoud van kleuren.
De kleuren kunnen na het ontzuren wél lichter zijn, dit is niet omdat de kleuren verdwijnen!
Het papier wordt door foxing donkerder van kleur, zo ook de kleuren. Na ontzuren wordt het papier lichter en de kleuren uiteraard ook.

Ik heb een échte zeefdruk, kan dat ook ontzuurd worden??
Wel, zeefdrukken welke gedrukt zijn met echte zeefdruk inkt zijn een iets ander verhaal.
Bijzonder vaak worden litho’s verkocht als zijnde zeefdrukken, mocht u een van mening zijn dat u een zeefdruk hebt (gekocht) dan acht ik de kans groot dat u tóch een litho in handen heeft. Ontzuren is dan geen probleem.
Mocht u een zeefdruk, welke gemaakt is met zeefdruk inkt, hebben dan is het wijsheid om daar even goed naar te kijken!
Bij het ontzuurproces kan veel water worden gebruikt, échte zeefdrukinkt kan helaas niet tegen water.
Het verschil tussen een echte zeefdruk en bijv. een litho is ons bekend en advies op dat gebied is geen probleem

Tekening opgehoogd met wit
Er zijn tekeningen welke bijvoorbeeld “met wit opgehoogd” zijn. (De term “ophogen” wordt gebruikt in de teken- en schildertechniek.
Bij het ophogen wordt de weergave van vormen voltooid door de lichtverdeling van de betreffende delen met wit op aan andere kleur opgehoogd.)
Op de vraag of dit soort tekeningen welke zijn opgehoogd ook ontzuurd kunnen worden: ik zou het niet aanraden.
De kans bestaat dat de kleur verdwijnt.

Ontzuren van handgekleurde grafiek
Er bestaat grafiek welke met de hand gekleurd is. Dit kan modern gekleurd óf oudgekleurd zijn.
De moderne grafiek is meestal gekleurd met aquarel of gouache, dit is beiden verf op waterbasis.
Ontzuren door middel van een bad gaat dus niet goed.
Antieke gravures zijn vaak met andere verf ingekleurd, dit kán goed gaan…echter geen garantie.

Metaalroest op papier, kan dat ook verwijderd worden?
Stel, een kunstwerk op papier heeft een roestvlek, geen foxing/vergeling/bruine verkleuring maar een echte roestvlek door metaal.
Dat kan een kunstwerk behoorlijk ontsieren.
Indien een kunstwerk verkeerd opgeslagen óf verkeerd ingelijst is (bijvoorbeeld op roestige nietjes gelegen, vroeger werden lijsten in elkaar gezet met spijkers die vaak ook het papier aangetast hebben) dan kunnen roestvlekken in de vrijwel alle gevallen verwijderd worden.

Ik heb een giclee op papier met foxing of waterschade, wat zijn de mogelijkheden?
Heel kort: ik doe niets met giclees.
Giclees worden verkocht met prachtige verkoopverhalen zoals 100 jaar kleurecht, speciale drukprocessen, hoge kwaliteit en wordt verkocht als zijnde echte kunstwerken en al wat niet meer
In mijn bescheiden optiek is een giclee (zowel op papier als canvas) gewoon een kleurenkopie uit een goede printer/plotter welke met de meest mooie verhalen aan de man worden gebracht.
Ik werk graag met kunst, niet met kleurenkopietjes.

Mijn grafiek is opgeplakt, kan dat weer losgehaald worden?
Ja, grafiek welke opgeplakt is kan in verreweg de meeste gevallen vrij eenvoudig losgehaald worden.
Het gebeurt soms wel dat ik oude grafiek tegenkom wat met bijv. houtlijm (of erger) óf op zelfklevend materiaal is vastgeplakt.
In dat geval kan het soms érg lastig zijn om grafiek los te halen.

Bedenk wel waarom grafiek eventueel opgeplakt zit: vroeger, maar ook nu nog, heerste het idee dat kunst altijd strak in de lijst moet zitten.
Om die reden kan een kunstwerk opgeplakt zitten.
Het kan echter ook zo zijn dat het kunstwerk opgeplakt zit omdat het papier gescheurd was en zodoende opgeplakt zit om het geheel bij elkaar te houden. Houd hier rekening mee als u opgeplakte grafiek los wilt laten halen.

Kan mijn kunstwerk terug in de oude lijst?
Ja, de lijst waar het kunstwerk uit komt kan in veel gevallen hergebruikt worden.
De passepartouts en ander karton in de lijst is een ander verhaal.
Het kan voorkomen dat een lijst krom is, bijna uit elkaar valt of om een andere reden niet herbruikbaar is.
In dat geval kunnen we altijd even kijken voor een andere lijst.
Inzake de passepartouts: deze worden altijd vervangen voor een nieuw, zuurvrij en op kleur matchend bij de papierkleur passepartout.
Oude passepartouts worden pertinent niet hergebruikt.

Opspannen van mijn kunstwerk, doet u dat ook?
Er zijn firma’s die vol trots op de website zetten dat ze het ontzuurde grafiek opspannen in een nieuw passepartout, want dat oogt het mooi strak in de lijst.
Wel, opspannen is het laatste wat men zou willen!
Er bestaat gelukkig geen “lijstenmakersbijbel” waarin staat dat een kunstwerk strak in de lijst moet zitten.

Papier “werkt”, net zoals hout werkt, het krimpt en zet uit…opspannen is dan écht geen goed idee.
De beredenatie om niet op te spannen:
zou men een papier opspannen dan moet het papier nat gemaakt worden, daardoor zet papier ca. 3% uit.
Op het moment dat het papier die ca. 3% uitgezet is dan wordt het papier vastgezet in de passepartout.
Na drogen krimpt het papier weer ca. 3% en zit het papier strak in de passepartout.
U voelt waarschijnlijk al aan waar het probleem zit…

Een ets met een afmeting van 50cm zet uit én krimpt dus ca. 1,5 cm en dát is veel!
Papier met een afmeting van 100 cm krimpt en zet ca. 3 cm uit.
Er staat dus veel te veel spanning op het papier met alle gevolgen van dien.
Stel dat het papier bijv. al zwak is of een zwakke plek heeft (vooral bij handgeschept papier niet ondenkbaar) óf een vouw (=beschadiging) heeft dan is een scheur is het papier helaas zo geregeld.

Om die reden spannen wij pertinent géén papier op.
Grafiek komt gewoon los in de passepartout, minimaal vastgezet met zuurvrije tape, dan kan het papier naar gelang krimpen en uitzetten.

Ik heb op mijn kunstwerk geknoeid….met koffie/thee/wijn/bloed
Neem gerust contact op, dan gaan we even naar de mogelijkheden kijken!
Óók op dit vlak is er uiteraard veel mogelijk!

Ik heb gehoord dat “Bookkeeper” ook een goed product is….
Het product Bookkeeper (en er zijn meer soortgelijke producten) is een bekend middel.
Dit zou u zelf kunnen gebruiken.
Bookkeeper is een middel ter conservering, verkrijgbaar in een flacon en kost nogal wat.
Het wordt gebruikt op items welke niet op de reguliere manier ontzuurd kunnen worden, denk aan boeken, handgekleurde gravures enz.
Het product is makkelijk, maar is makkelijk ook goed?
Ik gebruik pertinent géén Bookkeeper, dit om reden dat Bookkeeper is gebaseerd op magnesiumoxide.
In het kort: als magnesiumoxide in contact komt met zuren in het papier dan vormt zich magnesiumzouten oftewel kristallen.
Bij regulier ontzuren worden de zouten weggespoeld, bij gebruik van Bookkeeper kan er niets worden weggespoeld en blijven de kristallen dus op het papier.
Dit resulteert in het feit dat de zouten dus op het papier blijven zitten, het papier t.o.v. een onbehandeld stuk papier ruwer aanvoelt én er blijft een lichte waas achter. Kleuren kunnen dus lichter aandoen vanwege de zouten die op het papier blijven zitten.
Geen aanrader dus.

Kan ik bij Skoander ook terecht voor bijv. cursussen m.b.t. bijvoorbeeld ontzuren?
Nee.
Ik geef géén uitleg over de te gebruiken materialen en doe niets met het geven van cursussen.

Ik snap echter dat men uit kostenoogpunt zelf aan de slag wil.
Het ontzuren en dergelijke omvat wel iets meer dan een stuk papier in een bak met wat bleekwater leggen (wederom: niet aan te raden)
Ik zou 19 jaar ervaring en kennis niet in één of vele cursussen kunnen uitleggen, daarnaast is er ook nog het verschil tussen theorie en praktijk.
In theorie kan het allemaal makkelijk zijn, de praktijk kan weleens heel anders uitpakken.
Daarnaast is kennis van grafische technieken, papier etc. ook erg handig…u bent er dus niet met enkel een chemisch middeltje.
Afijn, er zijn dus diverse redenen waarom ik o.a. geen cursussen geef.

Tevens krijg ik met enige regelmaat de vraag of er bijvoorbeeld boeken zijn waarin de technieken uitgelegd worden.
Naar mijn beste weten zijn er geen actuele boeken in de vrije omloop waarin de technieken m.b.t. bijvoorbeeld ontzuren uitgelegd worden.
Er zijn wel wat boeken uit de jaren 50/60/70 waar wat informatie in staat, maar die informatie is inmiddels ook alweer zo’n 50/60 of wellicht 70 jaar oud en derhalve verre van actueel.

Het reinigen van olieverfschilderijen, valt dat ook onder de mogelijkheden?
Ja, oppervlakte reiniging/vernis verwijderen behoort ook tot de mogelijkheden.
Ik heb wel een aantal foto’s met de voor- en na afbeeldingen van de reiniging van olieverf schilderijen.
Verfrestauraties laat ik aan derden over, dáár heb ik het geduld niet voor (verf zien drogen is alsof je gras ziet groeien, dat is niet mijn ding)
Uw kunstwerk kan uiteraard weer voorzien worden van nieuwe vernis.

Verzenden van mijn kunstwerken, kan dat??
Skoander bevindt zich in Heerenveen, Friesland, ik kan me voorstellen dat klanten niet om de hoek wonen en graag één of meerdere werken willen verzenden.
Dit is uiteraard mogelijk.
Skoander heeft reeds zendingen, met betrekking tot het ontzuren van kunstwerken, mogen ontvangen uit Nederland, Belgie, Frankrijk, Engeland, Duitsland én zelfs Jakarta.

Uiteraard kan het werk ook weer retour verzonden worden.
Skoander verzendt via MyParcel/PostNL en DPD en kunnen tot 5000 euro inkoopwaarde verzekerd verzenden.
Uiteraard worden zendingen verzonden met de volgende opties: afleveren aan huisadres (niet bij de buren of elders), handtekening voor ontvangst en uiteraard een track&trace code welke u per email ontvangt.

Ontzuren: betreft dat een inspannings- of resultaatverplichting?
Het ontzuren en soortgelijke werkzaamheden (bijv. reinigen olieverf) geschiedt op basis van inspanningsverplichting.
Kortweg: ik zal mij uiteraard zo goed als mogelijk inspannen om een bepaald resultaat te bereiken, ik kan dat echter niet garanderen.
Normaliter worden de beoogde resultaten behaald, in uitzonderlijke gevallen kan het gewenste resultaat wellicht niet behaald worden.

Gebruikt Skoander foto’s van mijn behandelde kunst op de website of social media?
Nee, dit is niet standaard.
Foto’s van klantmateriaal worden niet zomaar op de website of social media gezet, dit gebeurt altijd in overleg met de klant.
Indien de klant akkoord is dan worden een paar foto’s, meestal de voor- en na foto’s online gezet.

Contact
Wilt u een vrijblijvende indicatie van de mogelijkheden en/of de kosten?
Stuur uw foto’s met informatie (o.a. afmeting) per email naar info@skoander.com óf stuur uw afbeeldingen door via Whatsapp op gsm nr. 06-254 264 00 of via Telegram op de naam Skoander

Hieronder een aantal eigen foto’s van voor- en na afbeeldingen betreffende grafiek en tekeningen met foxing en/of waterschade