Op het eerste gezicht lijkt dit een gewone oude scheepslamp met een rode glazen lens. Onder ultraviolet licht verandert het beeld echter volledig. De lens fluoresceert fel oranje-geel, een sterke aanwijzing dat voor het rode glas cadmiumverbindingen zijn toegepast.

Deze scheepslamp is afkomstig uit de voormalige Sovjet-Unie (CCCP) en vormt een mooi praktijkvoorbeeld van hoe ultraviolet licht verborgen materiaaleigenschappen zichtbaar kan maken.

Cadmiumglas in signaalverlichting

Cadmiumverbindingen werden gedurende de twintigste eeuw veel gebruikt om glas een krachtige gele, oranje of rode kleur te geven. Dit type glas werd niet alleen toegepast in vazen en siervoorwerpen, maar ook in industriële toepassingen, waaronder scheeps- en signaalverlichting.

Onder langgolvig ultraviolet licht (365 nm) vertonen veel cadmiumhoudende glassoorten een karakteristieke geel-oranje tot oranje-rode fluorescentie.

Niet ieder rood glas bevat cadmium, maar een dergelijke sterke fluorescentie vormt wel een belangrijke aanwijzing.

Wat laat UV-onderzoek zien?

Ultraviolet licht maakt eigenschappen zichtbaar die onder normaal daglicht verborgen blijven. Daardoor is UV-onderzoek een waardevol hulpmiddel bij:

• het herkennen van cadmiumhoudend glas;
• materiaalonderzoek;
• restauratie en conservering;
• documentatie van historische objecten;
• het onderscheiden van verschillende glassoorten.

UV-onderzoek geeft belangrijke aanwijzingen, maar vormt op zichzelf nooit een definitief bewijs voor de exacte chemische samenstelling van het glas.

De UV-reactie

Bij deze scheepslamp valt niet alleen de sterke fluorescentie van de rode lens op, maar ook de reactie van de buitenrand van het glas.

Dat is niet ongebruikelijk.

De dikte van het glas speelt hierbij een belangrijke rol. In het dikkere middendeel moet het UV-licht een grotere glasmassa doordringen, terwijl de dunnere rand de fluorescentie soms sterker of helderder laat uitkomen. Ook de afwerking van de rand kan daarop van invloed zijn.

Juist dit soort verschillen maken UV-fotografie interessant. Niet alleen de kleur van de fluorescentie, maar ook de verdeling ervan vertelt iets over het object.

Onder 365 nm UV vertoont de rode glazen lens een sterke geel/oranje tot oranje-rode fluorescentie passend bij cadmiumhoudend glas (Cadmiumselenide/CdSe)

Deze CCCP-scheepslamp

Voor deze documentatie is de lamp voorzien van een moderne stekker, zodat zij veilig getest en gefotografeerd kan worden. Deze aanpassing is niet origineel en heeft geen invloed op de historische waarde van de glazen lens of op de UV-reactie van het glas.

Door foto’s bij normaal licht en onder UV naast elkaar te vergelijken wordt direct zichtbaar hoeveel extra informatie ultraviolet onderzoek kan opleveren.

De lamp in gebruik. De moderne stekker heb ik later aangebracht om de lamo veilig te kunnen testen en fotograferen

Conclusie

Deze Russische CCCP-scheepslamp laat zien dat UV-onderzoek niet uitsluitend interessant is voor kunst- of sierglas. Ook industriële en maritieme objecten kunnen onder ultraviolet licht verrassende eigenschappen vertonen.

Juist dit soort praktijkvoorbeelden laat zien hoe breed UV-onderzoek toepasbaar is bij het herkennen en documenteren van historische materialen.

UV-profiel

Object: Russische CCCP-scheepslamp / signaallamp
Materiaal: Rood signaalglas, waarschijnlijk cadmiumhoudend
Land van herkomst: Sovjet-Unie (CCCP)
Periode: 20e eeuw
Onderzoeksmethode: Langgolvig ultraviolet licht (365 nm)
UV-reactie: Sterke geel-oranje tot oranje-rode fluorescentie
Waarschijnlijke oorzaak: Cadmiumverbindingen in het rode glas
Bijzonderheden: De moderne stekker is later aangebracht om de lamp veilig te kunnen testen en fotograferen. Deze aanpassing is niet origineel en heeft geen invloed op de UV-reactie van de glazen lens.

Lees ook:
Skoander en ultraviolet licht (UV)
Verlijmde amberina kelk onder UV licht
Schildpadglas beker onder UV
Presse-papier onder UV licht
Paars glazen vaasje onder UVVisie en werkwijze