Schildpadglas behoort zonder twijfel tot de meest karaktervolle glassoorten die in de twintigste eeuw werden geproduceerd. De combinatie van warme amber-, honing- en donkerbruine tinten geeft het glas een levendig patroon dat doet denken aan een schildpadschild. Geen twee objecten zijn exact gelijk; iedere beker, kelk of vaas heeft een eigen structuur en tekening.
Deze beker is daarvan een fraai voorbeeld. Onder normaal daglicht oogt het glas warm en elegant. De donkere banen lopen grillig door de glasmassa en zorgen voor een karakteristiek patroon dat al zonder UV bijzonder aantrekkelijk is.
Pas onder ultraviolet licht blijkt hoeveel verborgen informatie het glas bevat.
Een verborgen wereld onder UV
Onder een 365 nm UV-lamp verandert het uiterlijk van de beker volledig.
De donkere schildpadstructuur verandert in een netwerk van fel oranje fluorescerende lijnen die door het glas lijken te lopen. Waar het object onder daglicht vooral warme bruintinten laat zien, ontstaat onder UV een spectaculair contrast tussen donkere glasdelen en helder oplichtende structuren.
Het resultaat doet denken aan gloeiende lavastromen of bliksemschichten die door het glas lopen.
Juist dat maakt ultraviolet onderzoek zo interessant. Het laat eigenschappen zien die onder normaal licht grotendeels verborgen blijven.
Hoe ontstaat deze fluorescentie?
Fluorescentie ontstaat wanneer bepaalde stoffen in het glas ultraviolet licht absorberen en vrijwel direct weer uitstralen als zichtbaar licht.
Bij historisch sierglas zijn daarvoor verschillende metaalverbindingen verantwoordelijk. Welke stoffen precies zijn gebruikt, verschilt per fabrikant, productieserie en periode.
Daardoor reageert niet ieder stuk schildpadglas hetzelfde.
Bij deze beker concentreert de fluorescentie zich vooral in de donkere structuren van het glas. Hierdoor ontstaat een uitzonderlijk sterk contrast dat de oorspronkelijke glasopbouw prachtig zichtbaar maakt.
De productietechniek
Het karakteristieke schildpadpatroon ontstaat doordat glas in verschillende kleuren tijdens het productieproces gedeeltelijk met elkaar wordt vermengd.
Door deze techniek ontstaan de grillige donkere banen die zo kenmerkend zijn voor schildpadglas. Geen enkel object krijgt exact hetzelfde patroon, waardoor ieder exemplaar uniek is.
Juist onder UV worden deze verschillen nog veel duidelijker zichtbaar.
Detailfoto’s vertellen meer
De detailopnamen laten een fijn vertakt netwerk van fluorescerende lijnen zien.
Met het blote oog zijn veel van deze structuren nauwelijks zichtbaar, terwijl ze onder UV verrassend scherp naar voren komen.
Voor verzamelaars, restauratoren en onderzoekers zijn dergelijke detailfoto’s waardevol omdat ze helpen de interne opbouw van het glas beter te begrijpen en objecten met elkaar te vergelijken.
UV als onderzoeksmiddel
Ultraviolet licht is veel meer dan een fraai fotografisch effect.
Binnen de restauratie- en conserveringswereld wordt UV al jarenlang gebruikt als aanvullend onderzoeksmiddel.
Bij glas kan UV onder andere helpen bij:
- het herkennen van verschillende glassoorten;
- het zichtbaar maken van gebruikte kleurstoffen;
- het documenteren van bijzondere fluorescentiepatronen;
- het vergelijken van objecten;
- het herkennen van latere restauraties of reparaties.
Daarbij is het belangrijk te beseffen dat UV nooit op zichzelf voldoende is om een object te dateren of aan een specifieke fabrikant toe te schrijven.
Fluorescentie vormt één van de vele hulpmiddelen die samen een betrouwbaarder beeld geven.
Waarom is deze beker bijzonder?
Niet ieder stuk schildpadglas reageert zo spectaculair onder UV.
Juist de combinatie van een fraai schildpadpatroon bij daglicht, een zeer sterke oranje fluorescentie en de uitzonderlijk fijne vertakking van de fluorescerende lijnen maakt dit object bijzonder.
Hierdoor is deze beker niet alleen decoratief, maar ook een uitstekend praktijkvoorbeeld van wat ultraviolet onderzoek bij historisch glas zichtbaar kan maken.
Wat leert UV ons?
Deze beker laat mooi zien dat ultraviolet licht veel meer doet dan alleen glas laten oplichten.
UV maakt zichtbaar:
- hoe de verschillende glaslagen zijn opgebouwd;
- waar kleurstoffen zich in het glas bevinden;
- hoe verschillend dezelfde glassoort lokaal kan reageren;
- dat de interne structuur veel complexer is dan onder daglicht zichtbaar is.
Juist daarom vormt UV een waardevol hulpmiddel voor verzamelaars, restauratoren en onderzoekers.
UV-profiel
Object: Schildpadglas beker / kelk
Materiaal: Schildpadglas (amber- en donkerbruin sierglas)
Waarschijnlijke periode: 20e eeuw
Onderzoeksmethode: Langgolvig ultraviolet licht (365 nm)
Fluorescentie: Zeer sterk
Kleur fluorescentie: Fel oranje tot oranjerood
Verdeling: Fijn vertakt netwerk, voornamelijk geconcentreerd in de donkere glasstructuur
Intensiteit: ★★★★★
Onderzoekswaarde: Hoog
Fotogenieke UV-reactie: ★★★★★
Bijzonderheden: De fluorescerende lijnen volgen nauwkeurig de oorspronkelijke glasstructuur. Detailfoto’s tonen een uitzonderlijk fijn netwerk dat onder normaal daglicht nauwelijks zichtbaar is. Hierdoor vormt deze beker een bijzonder praktijkvoorbeeld van de mogelijkheden van UV-onderzoek bij historisch sierglas.
Conclusie
Deze schildpadglas beker laat zien dat ultraviolet licht veel meer is dan een visueel effect. Onder UV wordt een verborgen structuur zichtbaar die onder normaal daglicht grotendeels onzichtbaar blijft.
De combinatie van een fraai schildpadpatroon, een uitzonderlijk sterke fluorescentie en duidelijke detailstructuren maakt dit object niet alleen esthetisch bijzonder, maar ook een waardevol studieobject binnen het onderzoek naar historisch glas.
Lees ook:
Skoander en ultraviolet licht (UV)
Presse-papier onder UV licht
Verlijmde amberina kelk onder UV licht
Russische CCCP-scheepslamp onder UV
Optische witmakers (OBA) en UV licht
Emaille onder UV
Cadmiumselenide (CdSe) onder UV
Mangaanglas ketting onder UV licht
Keramisch glazuur onder UV
Visie en werkwijze
