Ultraviolet is mijns inziens een érg leuk en interessant iets.
Voor sommigen een gadget, voor mij is het zo ongeveer één van de interessantste dingen die er zijn.
Ik zal er in de nabije toekomst vast wel weer eens meer op in gaan, gewoon omdat het interessant is 🙂
Hieronder een klein deeltje van wat knikkers die ik heb.
Het is uiteraard glas en de kans bestaat dat ook knikkers oplichten.
Foto 1 is onder gewoon licht, foto 2 is onder UV.
Bij de knikkers zien we onder UV tal van kleuren, van wit/blauw tot donkerblauw, rood, oranje en groen.
Kort door de bocht kunnen we zeggen dat er loodglas (witblauw), kobaltglas (donkerblauw), cadmiumglas (rood/oranje) en mangaanglas (groentint) in deze partij zit. (Sommige glassoorten kunnen uiteraard qua samenstelling afwijken van bovenstaande glassoorten)
Ultraviolet licht is dus voor veel mensen niet meer dan een curiositeit: iets wat bankbiljetten of rijbewijzen laat oplichten of vlekken zichtbaar maakt.
Maar wie zich bezighoudt met kunst, antiek, sieraden, taxatie, restauratie of materiaalonderzoek, weet:
UV-licht is een van de krachtigste niet-destructieve onderzoeksinstrumenten die er bestaan.
Onder UV zie je geen “kleur”, maar reacties van materialen. Die reacties vertellen iets over leeftijd, samenstelling, herkomst, ingrepen en soms zelfs intentie.
In onderstaand stukje een klein, incompleet overzicht van wat je onder UV kunt waarnemen, van bekend tot ronduit vreemd.
Wat gebeurt er eigenlijk onder UV-licht?
Ultraviolet licht ligt buiten het zichtbare spectrum. Sommige materialen absorberen UV-straling en geven die weer af als zichtbaar licht. Dat noemen we fluorescentie.
Belangrijk:
- Niet alles licht op
- Niet alles wat oplicht is oud of waardevol
- UV is geen bewijs, maar een diagnostisch hulpmiddel
Juist de verschillen zijn interessant.
Biologisch & medisch (niet altijd fris)
Onder UV worden allerlei biologische resten zichtbaar:
- Schimmelinfecties
Sommige schimmels, zoals ringworm (Microsporum), lichten appelgroen op. - Bacteriële resten
Urine, speeksel en soms oude bloedresten fluoresceren, ook als ze al lang gewassen zijn. - Huidvet & talg
Gele tot oranje zones, vooral zichtbaar in gezicht en haarlijn. - Parasitaire sporen
Soms worden schurftgangen of andere huidafwijkingen zichtbaar. - Schorpioenen
Een bekende curiositeit: ze lichten fel blauw-groen op door fluorescerende verbindingen in hun pantser.
Dier, natuur & organisch materiaal
UV is verrassend nuttig bij natuurlijke materialen:
- Bot & ivoor
Meestal crème tot blauw-wit. Helpt bij onderscheid echt/imitatie. - Schelpen & koraal
Kunnen roze, groen of paars oplichten. - Barnsteen
Vaak melkachtig blauw of groen. Copal (jong hars) reageert zwakker. - Veren
Sommige vogelveren tonen UV-patronen die voor mensen normaal onzichtbaar zijn.
Glas, mineralen & edelstenen
Een klassiek maar fascinerend domein:
- Uraniumglas (vaselineglas)
Fel, bijna chemisch groen onder UV. - Cadmiumglas
Oranje tot rood fluorescerend. - Mangaanhoudend glas
Zwakke geelgroene gloed, vaak bij ouder vensterglas. - Loodkristal
Blauw-witte fluorescentie. - Opalen
Groen, geel of oranje, afhankelijk van type en herkomst. - Diamanten
Vaak blauw, soms geel of helemaal niet. - Zirkonia & synthetische stenen
Regelmatig sterker en egaler dan natuurlijke edelstenen.
Kunst, schilderijen & restauratie
Hier wordt UV pas echt een instrument van waarheid:
- Vernislagen
Oude natuurlijke vernis: groenig
Nieuwe synthetische vernis: blauw of donker - Overschilderingen
Verschijnen als donkere “eilanden” - Latere restauraties
Lichten anders op dan originele verf - Signaturen
Soms later toegevoegd en duidelijk zichtbaar onder UV - Lijmresten
Huidenlijm, zetmeel en moderne lijmen hebben elk een eigen reactie
Textiel, papier & drukwerk
Onmisbaar bij datering en authenticiteit:
- Optische witmakers
Modern papier en textiel lichten fel blauw op. - Oud papier
Blijft relatief dof of licht geel. - Zijde, wol, katoen, viscose
Elk materiaal reageert anders. - Naaigarens
Moderne reparaties vallen direct op. - Bankbiljetten & documenten
Verborgen beveiligingskenmerken worden zichtbaar.
Sieraden, objecten & materialen
UV onthult meer dan edelmetaal:
- Emaille
Oud emaille reageert anders dan modern. - Bakeliet & celluloid
Vaak gelig tot groen. - Lijmen en harsen
Reparaties worden zichtbaar. - Kunststoffen
Veel moderne plastics lichten fel op.
Curiosa & onverwachte observaties
En dan de verrassingen:
- Ogen van oude poppen
Soms fel blauw-wit. - Tanden
Natuurlijk blauw-witte fluorescentie. - Zeep- en schoonmaakresten
Lichten opvallend blauw op. - Postzegels & lijmsoorten
Origineel vs. herdruk goed te onderscheiden.
Wat UV níét is
Belangrijk om te benadrukken:
- UV bewijst niets op zichzelf
- Het is contextafhankelijk
- Ervaring, vergelijking en materiaalkennis blijven essentieel
UV is geen orakel, maar een vergrootglas voor afwijkingen.
Conclusie
Ultraviolet licht laat je niet “meer” zien —
het laat je anders kijken.
Voor kunst, antiek, sieraden en historische objecten is UV een stille getuige:
- van ouderdom
- van ingrepen
- van materiaalkeuzes
- en soms van misleiding
Wie leert kijken onder UV, ziet nooit meer alleen met het blote oog.