VAEVO kunst en kunstenaars
Vereniging tot Bevordering van het Aesthetisch Element in het Voortgezet Onderwijs
De VAEVO (ook gespeld als VÆVO) werd opgericht in 1908 met als doel kunst en cultuur een vaste plaats te geven binnen het voortgezet onderwijs in Nederland.
De vereniging speelde een belangrijke rol in het toegankelijk maken van beeldende kunst voor scholieren.
Een bekend onderdeel van haar activiteiten was het verspreiden van grafiek, zoals houtsneden en litho’s, onder scholen.
Hieronder bevonden zich ook werken van kunstenaars als Maurits Cornelis Escher en Samuel Jessurun de Mesquita.
De VAEVO werd opgeheven in 1971, maar haar invloed op het kunstonderwijs in Nederland is nog altijd merkbaar.
Doel
De VAEVO had als hoofddoel het bevorderen van aesthetische vorming binnen het voortgezet onderwijs.
Met “aesthetische vorming” werd onder meer bedoeld:
- ontwikkeling van kunstzinnig inzicht
- versterking van de schoonheidsbeleving
- bewustwording van kunst en cultuur in het dagelijks leven
De vereniging ging uit van het idee dat onderwijs niet alleen intellectuele ontwikkeling moest stimuleren, maar ook het visuele en gevoelsmatige bewustzijn van leerlingen.
Historische context
De oprichting van de VAEVO in 1908 past binnen een bredere Europese ontwikkeling waarin kunsteducatie een steeds belangrijkere rol kreeg binnen het onderwijs. In deze periode ontstond de overtuiging dat kunst essentieel was voor de algemene vorming van jongeren.
Vergelijkbare initiatieven waren zichtbaar in onder andere Duitsland en Engeland, waar kunstbeschouwing en visuele educatie eveneens werden geïntegreerd in het curriculum.
De VAEVO behoort tot de vroegste georganiseerde pogingen in Nederland om dit systematisch vorm te geven.
Activiteiten
De VAEVO richtte zich voornamelijk op docenten in het voortgezet onderwijs en ontplooide onder andere de volgende activiteiten:
- het organiseren van lezingen, cursussen en studiedagen
- het uitgeven van publicaties over kunst en kunsteducatie
- het stimuleren van het gebruik van beeldende kunst, muziek, literatuur en architectuur in het onderwijs
- het verspreiden van grafische kunst (zoals prenten en reproducties) onder scholen
- het pleiten voor vakken als kunstbeschouwing en algemene culturele vorming
De verspreiding van grafiek vormde een concreet en zichtbaar onderdeel van haar werk, en is vandaag de dag nog regelmatig terug te vinden op de kunstmarkt.
Invloed
De invloed van de VAEVO op het Nederlandse kunstonderwijs is aanzienlijk geweest. Ideeën van de vereniging werkten door in:
- de ontwikkeling van museumpedagogiek
- het gebruik van kunst in het klaslokaal
- de professionalisering van kunstvakken binnen het voortgezet onderwijs
- de latere invoering van vakken zoals CKV (Culturele en Kunstzinnige Vorming)
De nadruk op kunstbeschouwing en visuele geletterdheid is mede door de VAEVO stevig verankerd geraakt in het onderwijs.
Kunstenaars verbonden aan de VAEVO
Onderstaande kunstenaars zijn, voor zover aantoonbaar, verbonden aan de VAEVO door het vervaardigen van grafiek die via de vereniging werd verspreid:
H. Albers
H. Antheunis
Hans Beers
Willem Boon
Nico Bulder
W.H. van den Berg
Herman Berserik
W. van Dam
A. van Dobbenburgh
G. van Duffelen (1889–1967)
N. Eekman
M.C. Escher
Jan H. Franken
Jan Franken Pzn.
Dirk van Gelder
Jan Th. Giessen
Samuel Jessurun de Mesquita
H. Jessurun de Mesquita
A.J. van ’t Hoff
N.P. de Koo (1908–1933)
Fred Koot
Harry van Kruiningen
Chris Lebeau
N.J.H. Levigne (1905–1989)
Fokko Mees
Simon Moulijn
G.H. Mension
Dirk H. Nijland
Erich Nikutowski
Wim Oepts
Jan Poortenaar
Ko Prange
Ina Rahusen
Richard Roland Holst
D. Schäfer (1864–1941)
Jan Schonk
Rudolf Schönberg
Jan Sierhuis
G.A.H. van der Stok
Kees van Urk
Maurits W. van der Valk
Jan Voerman jr.
G.J. Voskuijl
H. Voskuil
J. Veringa (1907–1983)
A.J.W. Wegner (1926–2010)
Willem B. Wiering
Ben W. Wierink
Mogelijk (nog niet volledig bevestigd)
A.G. van der Stok
S. Mosrewski
(Aanvullingen of correcties zijn welkom.)
Herkenning van VAEVO grafiek
VAEVO-grafiek is in veel gevallen herkenbaar aan de vermelding “VAEVO” bij het kunstwerk.
Deze aanduiding kan voorkomen:
- in de druk zelf (in de afbeelding verwerkt)
- als potloodaanduiding onder de voorstelling
- als stempel of begeleidende tekst
De combinatie van een grafisch werk met een duidelijke VAEVO-vermelding is een belangrijke aanwijzing voor herkomst.
Verzamelwaarde en markt
VAEVO-prenten en grafiek worden regelmatig aangeboden op de kunstmarkt.
De waarde is doorgaans bescheiden, maar kan aanzienlijk hoger liggen bij werk van bekende kunstenaars zoals Maurits Cornelis Escher of Samuel Jessurun de Mesquita.
Factoren die van invloed zijn op de waarde:
- de kunstenaar
- de staat van het werk
- de techniek (houtdruk, litho, ets)
- de aanwezigheid van een VAEVO-vermelding
- zeldzaamheid en oplage
Voor verzamelaars vormt VAEVO-grafiek een interessant verzamelgebied op het snijvlak van kunst en onderwijsgeschiedenis.