Ik had ’t in mijn vorige bericht, Discutabele testen bij edelmetaal en edelstenen, al even gehad over het heerschap wat met een goedkoop toetssetje bij de me op de stoep stond, geen idee had van bijv. 825 zilver testen enz. enz.
Het lijkt me dus ook wel eens handig om een paar zaken op het gebied van het edelmetaal toetsen uit de doeken te doen.
Ik ga het nu alleen even over zilver hebben, goud komt een andere keer wel eens aan bod.
Om te beginnen:
De vloeistof in de flesjes gaat onder de naam toetswater.
Het heeft helaas werkelijk niets met water te maken, doordacht werken is noodzaak!
Toets”water” is een chemische zuur oplossing die met de metalen op de toetssteen reageert.
Per fabrikant verschilt de samenstelling, maar wat er bij zilver toetswater altijd in zit: verdund salpeterzuur, het belangrijkste actieve ingredient.
Het is dus een bijtend zuur en ik hoef waarschijnlijk niet uit te leggen wat voor maatregelen je daar bij moet nemen.
(ik zal gelijk even een hardnekkige verwarring uit de wereld helpen:.
Toetswater wordt in de volksmond ook wel “koningswater” genoemd. Óók zilver toetswater wordt soms koningswater genoemd, maar dit is incorrect.
Wat is écht koningswater?
Het is een mengsel van 2 zuren, salpeterzuur en zoutzuur en dát kan goud en platina oplossen.
Vandaar de naam “Koningswater”: het kan de koning der (edel)metalen aantasten.)
!!!! Potje valt om, en dan?!?
Zoals gezegd werk je met salpeterzuur, bijtend materiaal en op meerdere vlakken is dat absoluut géén fraai spul!|
Maar wat nou als er een potje om valt?
Dan heb je een serieus probleem, simpel zat.
Waar helaas 0,0 aandacht voor is…maar wat wél te koop is zijn (kleine) zakjes met poeder.
Dit poeder is een zuurbindend absorptiemiddel en is geschikt voor al het toetswater: zilver, goud platina enz
Ik ben de naam even kwijt, maar ik zal even wat info opzoeken en hier aanvullen.
Zelf zoeken op “zuurbindend absorptiemiddel”, “acid spill neutralizer” of “acid absorbent granules” kan uiteraard ook.
Geen overbodige luxe om op voorraad te hebben!!
Toetwater setjes
ik zie op Aliexpress, marktplaats en tal van andere sites diverse advertenties met toetssetjes.
Houten doosjes, paar flesjes en wellicht een kleine toetssteen.
Kostprijs zal rond de 40 euro liggen.
Werkt dat spul? Het zijn basis sets en het zal vast iets doen…ik heb er in ieder geval niets mee.
De toetssteen is vaak leisteen (kost niet veel) en het nadeel is dat edelmetalen in de steen trekken. Je kan dus valse positieven krijgen.
Een ander punt is dat die goedkope flesjes sneller aan het eind van hun leven zitten.
Al het toetswater is onderhevig aan veroudering, echter goed toetswater is 1 a 2 jaar houdbaar (ongeopend, koel/donker bewaard), de goedkopere versies kunnen al na een half jaar merkbaar minder betrouwbaar zijn.
(hoe je e.e.a. kan uittesten op betrouwbaarheid van “overdatum” flesjes, daar kom ik straks op terug)
Hoe werkt het toetsen?
In basis is ’t vrij simpel:
Men neme een toetssteen, een flesje toetswater voor zilver en een vermeend zilver item.
Met dat item kras je wat over een steen, druppelt wat toetswater er op en dan is het zilver…of niet.
En als je ’t goed wilt doen:
de toetssteen goed schoonmaken, oude toetsstrepen verwijderen (bij leisteen met schuurpapier, kan prima. Bij lidiet toetssteen kan je polijststenen gebruiken).
Als de steen schoon is dan moet je de steen ontvetten.
ik gebruik aceton, snel en effectief LET WEL OP!! Als je bijv. aceton gebruikt, laat de steen dan wel even goed luchten.
Aceton (of andere stoffen) kunnen reageren met het salpeterzuur/toetswater.
Als de steen ontvet is dan moet je even een papieren doekje pakken, een druppeltje Kontrastol (althans, zo ken ik dat spul) op het doek en de steen insmeren. Kontrastol is een middeltje wat de antraciet steen tijdelijk diep zwart maakt, dat maakt het toetsen en met name beoordelen wat makkelijker.
Dan kan je met een (vermeend) zilver item krassen op de steen maken, desgewenst als referentie een paar krassen er naast maken en het toetswater op beide strepen zetten.
Wordt het een tint rood/bruinrood dan is het een gehalte zilver (uitleg verder in dit blog) en gebeurt er niets óf verdwijnt de streep, dan is het uiteraard geen zilver.
Het is rood….dús 925 zilver
Bij de flesjes die we hier in NL gebruiken zal de testuitslag dus rood worden in geval van zilver, ik meen dat er ook versies zijn die wit uitslaan als ’t zilver is.
Nooit gebruikt, van horen en zeggen dat ’t bestaat. Ik gebruik de “rode” variant.
Wat ik vaak hoor is “het zilver is getest, het is rood, dus 925 zilver!”.
Ja, leuk…maar nee.
Dat is iets te kort door de bocht…al het zilver, of je nou BWG zilver hebt (Beneden Wettelijk Gehalte) van bijv. 600 óf 925 of 950 of puur zilver hebt: al het zilver zal rood uitslaan bij de test.
Er is namelijk wél een gradatie in de kleur rood en dát aspect wordt vaak gemakshalve even “vergeten”.
Toetsster
Ik ben volgens mij één van de weinigen die een toetsster gebruikt, zover ik weet zijn ze ook niet óf zéér beperkt in de handel (althans niet in NL)
Mijn setje:
De linker is de toetsster voor zilver (gehaltes 1000, 900, 800, 700, 500 en 400 zilver)
De rechter is de goudvariant met diverse gehaltes goud.
(Dit spul, met name de goudversie, is duur! Als je weinig met toetsen doet dan is ’t de moeite van aanschaf niet)
Maar wat kan je hier nou mee?
Ik hoor de lezer al denken: “leuk, maar ik zie gehaltes 1000, 900, 800.. terwijl we 925 en bijv. 835 hebben.
Dan hebben we er dus niets aan”.
Ik ga even beginnen met de overdatum flesjes toetswater: zoals gezegd kan de werking aanzienlijk verdwijnen en dan is het wel makkelijk als je iets hebt wat zéker weten puur zilver is. Als de vloeistof daar niet op nauwelijks op reageert dan weet je genoeg.
In zo’n geval kan je dus even de 1000 (puur) zilver van de toetsster gebruiken: gegarandeerd zilver en ideaal om de vloeistof te testen.
Maar de toetsster is uiteraard ook handig voor het echte testen.
Ik heb de toetsster even gebruikt op de toetssteen en dan zien we alle gehaltes:
Iemand met een scherpe blik zal zien dat de gehalte aflopen van 1000 naar 400 zilver én dat de kleur ook iets meer veranderd van echt zilverkleur naar…iets meer bruinachtig.
En ja, mét toetswater toegevoegd zullen ze allemaal een roodtint geven…
Waarvan akte:
En ook hier zien we dus alle roodtinten, maar dat gaat van helder rood tot meer…donkerrood.
Als u een rood kleurtje ziet dan is het dus niet typisch “ah, het is 925 zilver”.
Enige nuance is dus op z’n plaats!!
Nu zijn de verschillen vrij minimaal (op de foto is ’t altijd lastig, gebruik de foto dus ook niet als referentie)
Wil je dus een beetje fatsoenlijk testen, dan is het gebruik van een toetsster dus onvermijdelijk.
En hoe je met een 100/900/800/700/500/400 toetsster tóch 835 kan toetsen? OF 925 zilver?
Zet een streepje met de 900 ster én het vermeende 925 zilver item op de steen.
Als het vermeende 925 zilver item gelijkwaardig is (of een minimaal tintje roder wordt) aan de toetsster streep: dan weet je dat ’t 925 zilver is.
Zo ook met 835 zilver…Het gaat om nuances, zonder toetsster en duidelijk licht/goede ogen kom je dus niet bijzonder ver.
nog even dit…
Toetswater is een hulpmiddel, géén chemisch orakel!!
Fouten vermijd je door vergelijking, herhaling en gezond wantrouwen.
Zorg o.a. voor een schone toetssteen, referenties, meerdere testen en vers zuur.
Nogmaals:
géén oud of “dood” toetswater gebruiken.
Probleem: zuur is verzwakt, alles lijkt zilver óf alles lost op.
Bij twijfel: fles weggooien, niet “nog even gebruiken”.
Te weinig testmateriaal op de toetssteen.
Zet duidelijke, stevige strepen op de steen, geen haarstreepjes.
Dit voorkomt een vage of misleidende reactie.
Vermijd toetswater direct op het object.
Probleem: beschadiging, vooral bij dun zilver of verzilverd.
Vermijd vervuilde flesjes/pipetten
Doe de pipet nooit terug in de fles na contact met de toetssteen
Vermijd verkeerde interpretatie van de kleurreactie.
(daarom dus een toetsster gebruiken)
Vergelijk met referentiestrepen van een toetsster
Houd rekening met verzilverd materiaal.
Bij een dun teststreepje test je de oppervlakte en die zal zilver aangeven.
Oplossing: dieper krassen, zorg dat je ook het evt. basismateriaal ziet
(Tip: koop voor de lol eens 925 zilver op Aliexpress. Het is gemerkt zilver, 925, maar is verzilverde rotzooi. Ideaal om daar eens mee te proberen. Die Aliexpress rommel kost maar een paar euro, gewoon leuk om te proberen)
Vertrouw nooit 100% op het toetswater.
Het is geen absolute waarheid!
Combineer toetswater met:
– gewicht/volume
– afwerking
– slijtagepatroon
– stempels en hun logica
(en verzilverd kan je vaak ook ruiken, verzilverde items hebben vaak een erg specifieke geur)